cau truc chuc nang va cac nguyen tac thanh lap so do role tiep diem

Tác giả : minhnd | 25 - 07 - 2026 | 7:02 PM | 4 Lượt xem

Cấu trúc chức năng và các nguyên tắc thành lập sơ đồ rơle tiếp điểm

Để thiết lập và vận hành các hệ thống tự động hóa công nghệ, việc nắm vững nền tảng của các sơ đồ điện là yếu tố tiên quyết. Sơ đồ rơle tiếp điểm bản chất là một sơ đồ điện, được cấu tạo từ các tiếp điểm của nhiều loại rơle và khí cụ điện. Các phần tử này được nối với nhau theo một trật tự nhất định để tạo ra sự liên tiếp tác động của các phần tử riêng rẽ lên cơ quan phản ứng của thiết bị.

1. Cấu trúc theo quan điểm chức năng

Hệ thống các phần tử trong sơ đồ rơle tiếp điểm được phân chia rõ ràng thành 3 nhóm chức năng cốt lõi:

Nhóm phần tử thu nhận: Đóng vai trò như giác quan, chịu trách nhiệm tiếp nhận các tín hiệu hoặc tác động từ đối tượng điều khiển. Nhóm này bao gồm các cảm biến, nút bấm, công tắc và các tiếp điểm của cầu dao chuyển mạch vạn năng. Khi nhận được tín hiệu, chúng sẽ trực tiếp thao tác đóng hoặc ngắt các sơ đồ mạch điện tương ứng.

Nhóm phần tử trung gian: Gồm các dạng rơle khác nhau, có nhiệm vụ truyền tải và biến đổi tác động từ phần tử thu nhận đến phần tử chấp hành. Việc sử dụng rơle trung gian giúp tạo ra các tín hiệu ngắn hạn, hình thành các dạng liên động, và đảm bảo trình tự làm việc chính xác của các phần tử chấp hành theo thời gian thiết lập.

Nhóm phần tử chấp hành: Thường là các công tắc tơ hoặc khởi động từ. Đây là khâu cuối cùng, thực hiện những tác động trực tiếp lên đối tượng cần điều khiển trong quá trình sản xuất.

2. Cấu trúc mạch điện và quy ước biểu diễn

Về mặt bản vẽ và sơ đồ thiết kế, một mạch rơle tiếp điểm tiêu chuẩn luôn được tách biệt thành hai thành phần chính:

Sơ đồ mạch động lực (mạch chính): Thể hiện cách nối dây cuốn stator của các động cơ vào mạng điện nguồn và thường được vẽ bằng những đường nét đậm. Mạch này chứa các thiết bị chịu tải lớn như cầu dao, cầu chì, áptômát và các cơ quan bảo vệ quá tải, cùng các tụ điện, điện trở phụ trợ.

Sơ đồ mạch điều khiển (mạch phụ): Được vẽ bằng các đường dây nét nhỏ hơn, thường sắp xếp theo dạng cột dọc hoặc ngang và đi kèm các bảng giải thích chức năng. Nguồn điện cấp cho mạch điều khiển có thể lấy từ điện áp dây (2 pha của mạch chính) hoặc điện áp pha (1 pha và dây trung tính). Mạch phụ tập hợp các rơle thời gian, rơle trung gian, hệ thống đèn/còi báo sự cố và các tiếp điểm phụ.

Một điểm đặc thù trong bản vẽ tự động hóa là một thiết bị vật lý có thể bị chia nhỏ (cuộn dây nằm một nơi, các tiếp điểm nằm nhiều nơi khác nhau trên sơ đồ) nhưng bắt buộc phải mang chung một ký hiệu. Ký hiệu này kết hợp giữa chữ cái (chỉ loại rơle) và chữ số (chỉ số thứ tự), ví dụ: 1Ru, 2Rtg.

3. Nguyên lý thành lập các sơ đồ cơ sở

Các hệ thống tự động hóa phức tạp đều được xây dựng từ tập hợp các sơ đồ mắc rơle và khởi động từ đơn giản sau đây:

Sơ đồ nhắc lại: Là cấu trúc cơ bản nhất. Khi ấn nút, rơle được cấp điện; khi thả nút ra, rơle mất điện và lập tức trở lại trạng thái ban đầu.

Sơ đồ tự hồi: Được ứng dụng phổ biến. Khi người vận hành ấn nút, cuộn dây rơle có điện sẽ tác động đóng luôn tiếp điểm thường mở mắc song song với nút ấn đó. Nhờ vậy, dù thả nút bấm, cuộn dây vẫn tiếp tục làm việc.

Sơ đồ liên động tương hỗ: Sơ đồ này ngăn ngừa tác động cùng lúc của hai hay nhiều rơle. Việc rơle 1 đóng sẽ tự động ngắt mạch cung cấp của rơle 2, và ngược lại.

Sơ đồ liên động làm việc nối tiếp: Bắt buộc hệ thống phải đóng làm việc theo đúng trình tự định trước (từ rơle 1, sang rơle 2, rồi đến rơle 3). Rơle sau chỉ được phép làm việc khi rơle trước nó đã đóng.

Sơ đồ liên động ngừng làm việc nối tiếp: Ràng buộc trình tự ngắt máy của hệ thống. Nếu không ngắt làm việc của rơle 1 trước, người vận hành không thể ngắt được rơle 2, vì tiếp điểm của rơle 1 vẫn đang chờ dòng cung cấp vào cuộn dây của rơle 2.

Tài liệu tham khảo TẠI ĐÂY

Tag: ,